... Stand mainly in the plain

Een tweeluik over de spellen van Ludopress

Deel 2: ¡No Pasaran! - Las Batallas por Madrid 1936-37

Stonden in mijn vorige artikel de gebeurtenissen gedurende de Napoleontische oorlogen in Spanje centraal, in deze aflevering wil ik een conflict centraal stellen, dat enige tijd in het vergeetboek dreigde te raken, maar sinds kort weer in de belangstelling staat, getuige een tentoonstelling in het Imperial War Museum: De Spaanse Burgeroorlog.

De oorzaken van dit conflict zijn terug te voeren op de armoede die Spanje in het begin van de 20ste eeuw teisterde. Hoewel het het land in de Eerste Wereldoorlog als neutrale voor de wind ging, was de politiek zwak, de monarchie zwak en waren er bovendien regionale afscheidingsbewegingen actief. Daar kwam nog bij dat de maatschappelijke tegenstellingen in het land erg groot waren. Tegenover een zeer rijke klasse, die gesteund werd door leger en kerk stond een groot aantal arme arbeiders. Geen wonder dat zowel het anarchisme, het communisme als het socialisme in Spanje een grote aanhang hadden. Toen in 1931 verkiezingen plaatsvonden wonnen de republikeinen zo sterk dat koning Alfonso XIII troonsafstand deed en de Spaanse Republiek werd uitgeroepen. Maar dit hielp niet: links en rechts stonden elkaar nog meer naar het leven en pleegden moordaanslagen op elkanders leiders en toen in 1936 het linkse volksfront de verkiezingen won, deed het leger op 17 juli een poging tot staatsgreep. Dit was het begin van een burgeroorlog die drie jaar zou duren. De leiding van de opstandelingen of nationalisten, kwam uiteindelijk te berusten bij generaal Francisco Franco y Bahamonde. De Republikeinen werden geleid door generaal Mijaja.

Eén van de kenmerken van een burgeroorlog, en helemaal de Spaanse, is het fanatisme waarmee gevochten werd. Beide zijden waren overtuigd van hun gelijk en dit (samen met een Eerste Wereldoorlog-achtige manier van vechten) leidde tot zware verliezen. Gevangenen werden vaak na gevangenname gefusilleerd. Een ander kenmerk van deze burgeroorlog was de buitenlandse inmenging. De Republikeinen, die de wettig gekozen regering vormden, kregen vooral militaire steun vanuit de Sovjetunie in de vorm van tanks, vliegtuigen en adviseurs (1). Het materiaal dat de Sovjets leverden was van hoge kwaliteit. Zo waren bijvoorbeeld de Russische T-26 tanks en I-15 Rata jachtvliegtuigen superieur aan hun Nationalistische tegenstanders (De Messerschmitt Bf 109 uitgezonderd). Frankrijk leverde gedurende de periode dat er het Volksfront van Leon Blum aan de macht was, ook wapens. Maar vooral kwamen er uit allerlei landen vrijwilligers, die zich op ideologische gronden met de Republikeinse regering verbonden voelden. Deze vormden de bekende `Internationale Brigades', waarin, als het even kon, nationaliteiten hun eigen bataljons vormden (zo had je bijvoorbeeld het Amerikaanse `Abraham Lincoln' bataljon) (2).

De nationalisten kregen vooral steun van Duitsland en Italië. Duitsland stuurde het `Legion Condor', dat uit technische specialisten bestond, en modern oorlogsmateriaal. Italië stuurde meerdere infanteriedivisies (tegen 1937 waren er 35.000 Italianen in Spanje!) en ook veel materiaal. Maar de Italianen voldeden niet al te goed in de frontlinie (de Italiaanse nederlagen van de Tweede Wereldoorlog wierpen hier hun schaduw al vooruit).

Het is niet de bedoeling om hier in detail het verloop van de gevechten te schetsen, maar ik wil wel in enig detail ingaan op het onderwerp van het spel No pasaran!, de gevechten rond Madrid in 1936-1937. Toen de opstand uitbrak in 1936 leek het er in het begin op dat de strijd al van tevoren in het nadeel van de Nationalisten zou uitvallen. Hun grootste strijdmacht, het Afrikaanse leger, zat min of meer in Spaans-Marokko opgesloten en het zag er niet naar uit dat die naar het vasteland zou kunnen komen. Maar dat gebeurde toch, onder andere door een grote airlift die door de Duitsers geleverd werd. Hierop begonnen de Nationalisten aan hun opmars naar Madrid. In totaal trokken vier Nationalistische kolonnes op naar Madrid (3). Maar omdat zij van hun doel afweken om het Alcazar van Toledo te ontzetten mislukte de opzet. In Madrid hadden zich namelijk in de tussentijd milities van allerlei signatuur gevormd. Want aan de zijde van de Republiek vochten meerdere partijen, waaronder communisten, socialisten en anarchisten. En met name die laatsten, in de vorm van de Federacion Anarquista Iberica, waren zeer machtig. Al deze partijen gingen milities vormen om het tegen de Nationalisten op te nemen. Maar alras bleek dat enthousiasme alleen niet opgewassen is tegen getrainde en gedisciplineerde troepen en de Nationalistische troepen naderden Madrid al meer en meer. Zelfs de buitenwijken van Madrid in het zogenaamde Casa de Campo werden veroverd en de universiteitswijk van Madrid, de Ciudad Universitaria, werd frontgebied. Maar uiteindelijk mislukte de eerste Nationalistische aanval. Dit is wel toegeschreven aan het eerste optreden van de Internationale Brigades, maar had meer te maken met strijdbaarheid van de inwoners van Madrid. De strijdkreet: `No Pasaran!' (zij zullen er niet doorkomen!) kenmerkt deze verbitterde strijd, waarbij met name in de gevechten om de Ciudad Universitaria de `Rattenkrieg' van Stalingrad haar schaduw al vooruit wierp.

Nadat deze eerste berenning van Madrid mislukt was ondernamen de nationalisten pogingen Madrid te omsingelen in de tweede slag om de snelweg naar Coruna en de slag van de Jarama. Hoewel zij beide keren terreinwinst boekten werd het doel niet bereikt. Madrid viel pas aan het einde van de Spaanse Burgeroorlog in handen van de Nationalisten.

Het spel

Het spel No pasaran! is al enige jaren oud. Helaas ben ik pas sinds kort achter het bestaan ervan gekomen maar gelukking kon ik het nog net bestellen (op het moment dat ik het bestelde waren er nog vijf exemplaren in voorraad). Het gaat hier om een spel op bataljons/compagnies niveau, alle gevechtseenheden zijn dus bataljons c.q. compagnieën. Laten we eens naar de onderdelen kijken.

De kaart

De kaart is qua schoonheid niet opvallend en kan het beste beschreven worden als functioneel. Net als bij Bailen overheerst ook hier de kleur geel als achtergrondkleur. De loop van de frontlijn is er ook op ingetekend.

De counters

De counters zijn daarentegen weer zeer mooi. Op de voorkant tonen zij een afbeelding van een militair voor infanterie en cavalerie en een kanon en tank voor de artillerie en de tanktroepen. Daarnaast is er de aanduiding van de grootte en de soort van de eenheid (infanterie, cavalerie, gemechaniseerd etc.). Alle echt belangrijke informatie zoals de gevechtssterkte etc bevinden zich op de achterzijde van de counter. Dat komt de fog of war wel ten goede maar het betekent ook dat je (met name in de grote scenario's) lang bezig zult zijn met counters omdraaien om de sterkten van je eenheden te kennen... Ook hier zou wellicht een logsheet handig geweest zijn. Ik werk er op dit moment aan.

De spelregels

De regels zijn zeer uitgebreid en bovendien voorzien van veel voorbeelden en historische achtergrond informatie. Hoewel er ook in dit spel soms in de Engelse regels hier en daar door kleine foutjes onduidelijkheden zijn, vallen die nauwelijks op en doen ze niet af aan het begrijpen van het spel.

Hoe speelt het

In één woord: ingewikkeld. De ontwerpers zijn zich te buiten gegaan aan een systeem dat de aard en het verloop van het spel vrij precies moet weergeven. Soms doet het een beetje denken aan de Great Campaigns of the American Civil War serie van Joe Balkoski (met name bij de initiatief en activatie regels). Hoewel het simpel lijkt, is het in het spel toch veel gecompliceerder dan ik hier kan aangeven.

Het spel begint met een command phase, waarin de spelers op een assignment sheet precies moeten aangeven welke ondergeschikte eenheden onder een bepaald hoofdkwartier vallen. Bovendien mogen in deze fase gedesorganiseerde hoofdkwartieren zich automatisch reorganiseren en proberen gedesorganiseerde eenheden te reorganiseren.

Dan volgt de air phase. Je geeft je beschikbare vliegtuigen opdrachten om bepaalde doelen aan te vallen en grondsteun te geven en die worden dan in de volgorde van verkenning, interdictie, grondsteun en bombardement afgewerkt. Je moet met de vliegtuigen letterlijk een route van hokje naar hokje over de kaart naar je doel vliegen (waarbij je onderweg beschoten kunt worden). Bij eenheden die interdictie vliegen heeft de speler heimelijk opgeschreven welke hokjes er bestookt gaan worden. Eenheden die grondsteun geven worden op het hoofdkwartier geplaatst dat zij gaan ondersteunen. Verkenners vliegen naar hun doel en gooien dan op de verkenningstabel om iets te zien. Bombardementsvliegtuigen vliegen naar hun tevoren heimelijk opgeschreven doelen en gooien dan op de bombardementstabel. Onder de vliegtuigen zijn de typische jaren 30 rammelbakken als de Ju-52, Savoia Marchetti's, en Toepolev's. Heerlijk om die weer eens in actie te zien komen.

Hierna begint het eigenlijke werk met de initiative phase. Beide spelers gooien een dobbelsteen en degeen die het hoogste gooit heeft het initiatief, waarbij succesvolle verdedigingen en aanvallen in de voorafgegane activatie fase de dobbelsteenworp kunnen beïnvloeden.

Wanneer duidelijk is wie het initatief heeft kan die speler een divisie of gevechtsformatie (meestal een brigade of zo) activeren wanneer die een line of command naar het hoofdkwartier of vice versa kan traceren. De divisie of formatie kan dan bewegen en aanvallen met al zijn eenheden (maar er is geen verplichting om dit te doen; je kunt eenheden achter houden om die later weer te activeren). Daarna wordt er opnieuw voor initatief gegooid en zo voort. Wanneer alle eenheden geactiveerd zijn volgt de administratieve fase (weer, versterkingen, replacements, bouw van fortificaties, etc). Het lijkt allemaal makkelijk op het eerste gezicht. Maar in feite is dit een behoorlijk ingewikkeld spel omdat er allerlei regels bij komen over verschillende soorten aanvallen (mobiel, normaal, geprepareerd, geïmproviseerd, verbindingen, bevoorrading etc. etc.).

Het valt mij overigens op dat de ontwerpers goed naar andere spellen hebben gekeken. Ik vermeldde al dat de beurt mij af en toe doet denken aan de Great Campaigns of the American Civil War. In het gevechtssysteem wordt onder andere gebruik gemaakt van de `action rating' regel uit de OCS van the Gamers. Elke eenheid heeft een `kwaliteitsrating'. Tijdens een gevecht mag een eenheid gebruikt worden om de kwaliteitsrating van de hele aanvallende groep te bepalen. Maar die lijdt dan ook de eerste verliezen. Verder wordt ook gebruik gemaakt van de Standard Rounding Rule van The Gamers.

Zoals ik al schreef is het een knap ingewikkeld spel. Maar daar staat tegenover dat de spelregels ook voorzien zijn van duidelijke spelvoorbeelden.

Conclusie

Het spel slaagt er in het essentiële `Eerste Wereldoorlog' karakter van dit bloedige conflict goed weer te geven. Het spel heeft een twaalftal scenario's. Hoewel er een aantal kleinere scenario's zijn, is het duidelijk dat de grote scenario's het echte spel vormen. Sommige van de kleinere scenario's, zoals scenario 1, zijn niet echt interessant te noemen omdat het weinig eenheden op een klein gebied betreft. Wel is het zo dat er in afleveringen van het tijdschrift Alea twee andere veldslagen met hetzelfde spelsysteem zitten. Eén over een afgeslagen Republikeins offensief in het noorden van Spanje en één over een Republikeinse aanval op Mallorca in 1936, die ook afgeslagen werd. Die laatste is wel erg interessant omdat je dan te maken krijgt met landingen, kustartillerie en schepen.

De ontwerpers van dit spel en het systeem moeten van ganser harte bedankt worden voor een fascinerende blik in dit hier grotendeels onbekende conflict. Een te meer toont dit spel aan dat je jezelf als wargamer te kort doet als je je alleen maar beperkt tot de Amerikaanse output, hoe goed die ook mogen zijn.

Noot: het spel heeft een D10 nodig om het te spelen. Dit zie je niet vaak. meestal komen ontwerpers niet verder dan de oude D6 in verschillende combinaties.

Frank van den Bergh

Bronnen

(1) De Sovjetunie liet zich overigens rijkelijk voor deze steun betalen. De Spaanse goudreserves verdwenen richting Moskou! terug

(2) Ook honderden (naar schatting 1.400) Nederlanders vertrokken naar Spanje om voor de republiek te strijden (en een paar gingen voor Franco vechten). Maar ze waren nooit sterk genoeg om een bataljon te vormen. Wrang detail: omdat deze vrijwilligers formeel zonder toestemming van de koningin in Spaanse krijgsdienst traden verloren zij hun Nederlanderschap. Vrijwilligers die voor Franco, een rebel, gingen vechten verloren dat niet omdat hij geen wettige regering was! terug

(3) In deze tijd pochte de Nationalistische generaal Mola er op dat er in Madrid al een `vijfde kolonne' aanwezig was; vandaar de term `vijfde kolonne'. terug

© 2002 Frank van den Bergh