Gerommel in de marge

Khyber Pass Games' The Invasion of Togoland 1914

door Frank van den Bergh

Laat me beginnen met een vraag. Waarom? Waarom een artikel schrijven over een spel over een gevecht waar hier niemand ooit van gehoord heeft en dat ook in de tijd dat het plaatsvond niet veel belangstelling kon wekken. Misschien wel juist daarom. Omdat het een vergeten gevecht is aan de rand van de Eerste Wereldoorlog, dat vrij snel beslist was en daarom in scherp contrast staat met de onbesliste bloedbaden aan het westelijk front. Juist ook omdat het een onderwerp is dat alleen aan echte grognards appelleert, spelers die eens iets onbekends en iets nieuws willen simuleren. Dat gaat in ieder geval voor deze schrijver op en dat is reden genoeg, zou ik zo zeggen.

Maar wat gebeurde er in godsnaam in Togoland in 1914? Hoe kon het zover komen? Om dat te beschrijven moet je je natuurlijk even indenken dat Afrika tegen het begin van de 20ste eeuw verdeeld was onder de koloniale Europese machten. Onder deze machten was het keizerlijke Duitsland een laatkomer, dat zich tevreden moest stellen met stukken die met name Frankrijk en Engeland overgelaten hadden. Eén van die stukjes was Togoland aan de kust van West-Afrika. De Duitsers vestigden er in 1844 een kolonie, waarvan de grenzen pas in 1899 werden vastgelegd. Togoland lag ingeklemd tussen de grotere Franse kolonie van Dahomey en de Britse kolonie de Goudkust (het huidige Sierra Leone) en was vanuit een militair oogpunt eigenlijk onverdedigbaar. Ironisch genoeg groeide juist Togoland onder de Duitse administratie uit tot een ware modelkolonie, dit in tegenstelling tot de problemen die de Duitsers ondervonden in hun koloniën in Zuidwest- en Oost-Afrika.

In 1885 was bij het Verdrag van Berlijn besloten dat in het geval van een Europese oorlog de koloniën de facto neutrale staten zouden worden. Zowel Duitsland als Frankrijk en Engeland hadden dit verdrag ondertekend en toen er in 1914 oorlogswolken aan de einder dreigden wees de Duitse gouverneur van Togoland zijn buren op dit verdrag. Maar de Fransen en Britten hadden al in 1911 besloten om zich niets van het verdrag aan te trekken en de Duitse kolonie onder elkander te verdelen. Naast de gebruikelijke hebzucht was er nog een andere reden voor: op een heuvel bij Kamina stond een radiostation, waarvan gezegd werd dat het een van de meest krachtige ter wereld was. Het kon een directe verbinding vormen tussen Berlijn en Duitse schepen in de Indische en Atlantische oceanen. Met name de Britse admiraliteit zag in dit radiostation, in combinatie met hulpkruisers en oorlogsschepen, een grote dreiging. En dus viel men toen de oorlog in Europa begon aan. Zoals al gezegd stelde de verdediging van Togoland weinig voor; er waren een paar blanke officeren en onderofficieren en 530 zwarte soldaten.

De leiding werd gegeven aan kapitein Frederick Carkeet (ja hij heette echt zo, de arme man...) Bryant, een officier van de artillerie die aan de West African Frontier Force toegevoegd was. Als eerste actie stuurde hij een schip met een witte vlag naar de Duitse haven Lomé, om de Duitsers op te roepen zich over te geven. De Duitse gouverneur was op verlof in Duitsland en zijn plaatsvervanger, majoor von Doering, probeerde eerst tijd te winnen en gaf uiteindelijk de kuststrook van Togoland over. Maar het radiostation dat zo belangrijk was stond meer in het binnenland.

Nu zou de echte campagne pas beginnen. Vanuit Dahomey viel een Franse expeditiemacht onder capitaine Castaing aan en nam op 6 augustus Little Popo in. Twee dagen later trok een detachement van de WAFF Togoland binnen in auto's en een paar dagen later landde Bryant met zijn troepen in Lomé. Maar de Duitsers waren weg. Zij waren het binnenland in getrokken. De geallieerde troepen volgden; Bryant kreeg de algehele leiding.

De Duitsers hadden zich ingegraven bij het plaatsje Khra achter een rivier en zij hadden de spoorbrug over de rivier opgeblazen. Bovendien beschikte men over veel machinegeweren. Op 22 augustus viel Bryant met zijn mannen aan. Een verwarrend gevecht volgde, waarin de Duitse machinegeweren de Senegalese troepen van de Fransen en het Britse Gold Coast Regiment af wisten te houden. Die nacht groef Bryant zich in omdat hij een Duitse tegenaanval vreesde. Maar de volgende ochtend bleken de Duitsers in de nacht met de noorderzon vertrokken te zijn. In totaal hadden de geallieerden 73 soldaten verloren, 17% van de totale strijdmacht.

Op 24 augustus realiseerde von Doering zich dat hij het niet veel langer zou kunnen volhouden; Bryant lag voor hem, een ander detachement van het Gold Coast Regiment was achter hem en een andere Franse kolonne naderde zijn achterhoede vanuit Dahomey. Von Doering besloot die nacht om het radiostation te vernielen en te onderhandelen. De geallieerden lieten hem slechts de onvoorwaardelijke overgave en op 26 augustus gaven de Duitsers zich over met 206 man, 3 machinegeweren, 1000 geweren en 32.000 kogels. Togoland werd nu door Britten en Fransen onderling verdeeld. De Duitse modelkolonie was niet meer.

De onderdelen van het spel

The Invasion of Togoland 1914 is een zogenaamd desktop published spel, uitgegeven door Khyber Pass games in Miami, Florida. Met andere woorden, het is voor weinig geld achter een computer in elkaar gezet en de koper zal enig knip- en plakwerk met de counters moeten doen. De kaart is klein, een A-4 formaat velletje (meer heb je ook voor zo'n mini-landje als Togoland niet nodig). Helaas maken noch de kaart, noch de regels de schaal van de kaart duidelijk, een klein minpuntje. Ook staat helaas het verloop van de grens niet op de kaart en dat kan soms tot problemen leiden (met name bij de geallieerde eenheden in beurt één en beurt twee, waarover zometeen meer). Een kleine onduidelijkheid op de kaart is dat het lijkt alsof het pad dat uit Akuse richting Kpandu loopt, deze laatste plaats niet bereikt (hetgeen dus zou betekenen dat wanneer geallieerde troepen Kpandu innemen zij out of supply staan). Ik houd het op een huisregel dat het pad Kpandu wel bereikt, maar het ernaast gelegen Ahrenko niet. Wanneer Britse eenheden Yendi en Kete Krachi hebben ingenomen kunnen Britse eenheden in Ahenko supply trekken op entry hex 1).

Daar staat tegenover dat men met moderne grafische programma's makkelijk heel mooie counters kan maken. En dat doet men hier dan ook. De counters tonen meestal een soldaat met op de achtergrond een vlag van het land en de verschillende waarden (aanval-verdediging en bewegingspunten) of een officiersportret. Verder zijn er de nodige markers voor trenches, opgeblazen bruggen en out of supply situaties, waarbij er verschillende in afwijkende kleurencombinaties gedrukt zijn, hetgeen het spel niet beïnvloedt. De regels zijn gewoon op normaal papier geprint en hier en daar verluchtigd met plaatjes van counters e.d.

Hoe speelt het, of: How I learned to stop worrying and conquer Togoland in one easy lesson!

De beurt volgorde steekt als volgt in elkaar: men begint met een Allied Reinforcement Phase, waarin geallieerde versterkingen op de kaart komen. In het begin staan er overigens niet veel geallieerde troepen op de kaart. Daarna kunnen de geallieerden hun troepen bewegen, hoewel er natuurlijk grenzen aan gesteld worden door het terrein (waarover later meer), de mogelijkheid van zones of control (alleen bij ingegraven troepen) en de bevoorrading. In deze beurt mogen overigens loopgraven gegraven worden en eventueel spoorwegen die door de Duitsers vernield waren hersteld worden. Daarna vallen de geallieerde troepen aan. Deze aanvallen zijn overigens niet verplicht.

Hierna is de Duitse speler aan de beurt. Hij begint met zijn versterkingen op de kaart te brengen. Zolang hij in het bezit is van Kamina kan hij elke beurt twee politie pelotons (Polizei-züge, of PZ's) op de kaart brengen. Is Kamina eenmaal ingenomen door de geallieerden dan komen er ook geen versterkingen meer (iets met het feit dat de plaatselijke inboorlingen dan niet meer denken dat de Duitsers nog kunnen winnen en niet naar het leger gaan). Hierop volgen de Duitse bewegingsfase en uiteindelijk de Duitse gevechtsfase.

Wat bewegingen betreft hebben de Duitsers een niet onaanzienlijk voordeel: omdat zij het terrein beter kennen dan de Britse en Franse militairen kunnen zij er iets makkelijker door manoeuvreren (lees, het terrein kost geallieerde eenheden gewoon meer bewegingspunten dan Duitse eenheden). Vaak zullen geallieerde eenheden maar één hokje per beurt door het open terrein kunnen oprukken. Dat maakt in dit spel de aanwezigheid van paden, wegen en spoorwegen van groot belang. De Duitse speler zal dan ook in het begin van het spel kunnen profiteren van het bezit van de paar spoorlijnen die er in Togo liepen. Wanneer geallieerde troepen de spoorlijnen in bezit krijgen kunnen zij er ook over bewegen. De Duitse politietroepen kunnen overigens proberen spoorlijnen die in geallieerd bezit zijn tijdelijk te onderbreken. Maar de geallieerden beschikken weer over twee compagnieën spoorwegingenieurs (een Franse en een Britse) om dit euvel te verhelpen. Dit wordt gevolgd door de Duitse gevechtsfase en daarna gaat er een nieuwe beurt in.

Een paar van de regels die het meeste de loop van het spel bepalen zijn de regels voor de bevoorrading. Hier zijn de geallieerden duidelijk in het nadeel en sterker nog, er zitten een paar onduidelijkheden in de regels. De regels stellen duidelijk dat de geallieerde eenheden op een pad, weg of spoorweg moeten zijn en via die route verbinding hebben met een supply source om in supply te zijn. De supply sources voor de geallieerden zijn de stad Lomé (wanneer die eenmaal ingenomen is) en twee hokjes aan het noorden van de kaart waar versterkingen binnenkomen. Maar in beurt 1 en 2 duiken er geallieerde eenheden op de kaart op (overigens in wat hun eigen gebied blijkt te zijn) die niet via paden supply op één van de bovengenoemde bronnen kunnen trekken. Strikt genomen staan die dus out of supply. Mijn \textbf{eigen huisregel} is overigens dat omdat deze eenheden op hun eigen grondgebied staan zij wel in supply zijn. De regel dat geallieerde eenheden op een pad, weg of spoorweg moeten staan om in supply te zijn wordt overigens streng toegepast. Wanneer een geallieerde eenheid één hokje naast een pad staat is die out of supply en kan dan zelfs nooit meer het pad bereiken, omdat zijn bewegingswaarde gehalveerd is tot 3 punten en een verplaatsing naar het pad vier punten kost.

De Duitsers hoeven daarentegen alleen maar supply te trekken op het Duitse depot te Agbehrvoe, en zijn daarbij niet beperkt tot de paden en wegen. Wanneer de geallieerde speler Agbehrvoe inneemt is het hele Duitse leger definitief out of supply. Wanneer de Duitse eenheden out of supply zijn moet de Duitse speler een dobbelsteen gooien voor alle Duitse eenheden die out of supply zijn en niet met een leider gestapeld zijn: bij een 1 of 2 is de eenheid dood.

Opvallend zijn in dit spel de regels voor de Zones of Control en stacking. Normaal is er geen zone of control, maar eenheden die ingegraven zijn met loopgraven hebben er wel een. Stacking mag alleen wanneer de eenheden zich in hetzelfde hokje bevinden als een leider. Britse en Franse eenheden kunnen gestackt worden onder een Britse leider, maar Britse eenheden kunnen niet onder een Franse leider gestackt worden. Wanneer er geen Britse leider aanwezig is mogen Britse en Franse leiders niet samenwerken in aanvallen. De stacking regels leveren overigens in beurt 4 een probleem op, want dan komen er geallieerde versterkingen zonder leider aan de noordkant op de kaart. Die kunnen dus alleen achter elkaar de kaart op marcheren, waarbij de laatste eenheden pas op de kaart kunnen verschijnen nadat Yendi ingenomen is. Ik vraag mij af of er hier geen leider bij had gemoeten.

Een van de voordelen die de Duitsers ook nog hebben is dat zij twee van hun Polizei-züge kunnen combineren tot een Polizei kompanie. De Duitse speler krijgt overigens zolang hij Agbehrvoe bezet elke beurt twee Polizei-züge in Kamina. Gevechten worden zoals in de meeste andere wargames uitgevochten. Je vergelijkt de aanvals- en verdedigingswaarde en gooit, met modificaties voor terrein en dergelijke, op de Combat Results Table. Die kan overigens knap bloedig zijn! Wanneer je bijvoorbeeld met een minderheid van 1-2 aanvalt heb je meteen een 50% kans om een `Attacker eliminated' te krijgen.

Het spel kent bij de gevechten trouwens een interessante speciale regel. Bij de meeste wargames is het zo dat alle verdedigende eenheden in een hokje al hun verdedigingswaarden bij elkander op tellen. Maar bij dit spel heeft de verdediger de mogelijkheid van `screening'. Dit houdt in dat hij een eenheid het gevecht aan laat gaan, terwijl alle andere eenheden zich twee hokjes terugtrekken in de richting van hun supply source. De screenende eenheid wordt natuurlijk geplet, maar de rest kan goed wegkomen. De Duitse speler mag overigens hierbij een Polizei-Kompanie weer opdelen in Polizei-Züge en een Zug als screener achterlaten. Verder zijn er regels voor terugtrekken en een mogelijke advance after combat, waarbij een achtervolgende speler een dobbelsteen moet gooien om te bepalen hoeveel extra bewegingspunten zij krijgen.

Beide partijen hebben de mogelijkheid om zich in te graven. Wanneer een eenheid een beurt in een hokje blijft en niet aanvalt of beweegt dan kunnen zij de volgende beurt een trench counter op zich krijgen. De loopgraven geven een column shift van -1 voor de verdediger.

Het spel draait allemaal om de plaatsen Agbehrvoe en Kamina. Agbehrvoe omdat het de plek is waar de Duitsers hun supply hebben, en het de Duitsers, zo lang zij het bezitten, versterkingen oplevert. Kamina omdat het bezit ervan winst en verlies bepaalt. Of liever gezegd, het bezit van het radiostation. Wanneer geallieerde eenheden binnen twee hokjes van het radiostation komen mag de Duitse speler het station opblazen. Als dat gebeurt kan de geallieerde speler niet meer winnen, dan is er alleen nog maar een gelijkspel (het min of meer historische resultaat) mogelijk. Kunnen de geallieerden Kamina met radiostation intact innemen dan winnen zij, behouden de Duitsers Kamina (met radiostation) dan hebben zij gewonnen. De geallieerde speler heeft hierbij de taak de druk op de Duitse ketel te houden, het spel heeft immers maar negen beurten en de geallieerde speler kan zich niet veroorloven om er ook maar één niet te gebruiken. Want elke beurt die hij verdoet is voor de Duitse speler pure winst.

Er zijn bij dit spel een paar varianten, zoals een grotere agressiviteit van de Duitse speler, een Duitse verdediging van Lomé en een drie-spelers variant.

Dit spel doet mij een beetje denken aan dat andere oude spel over Afrika in WO I: Schutztruppe van Jim Bumpas. In dit rare spel uit de jaren '70 moest de Duitser ook in het begin zoveel mogelijk winst maken alvorens door een geallieerde overmacht later in het spel geplet te worden. Maar zowel de campagne als het spel van Schutztruppe duren langer. The Invasion of Togoland is een leuk spelletje dat je op een middagje makkelijk uit kunt spelen. Er zijn, zoals boven beschreven, een paar onduidelijkheden in de regels. Ik zal er eens een briefje richting Miami tegenaan gooien, want die onduidelijkheden bederven het spel een beetje. Speltechnisch biedt het spel niet veel nieuws, maar het is zeker alleen al door de keuze van onderwerp de moeite voor verzamelaars en spelers die eens iets anders willen waard.

© 2004 Frank van den Bergh